Nazwa Kaszuby pochodzi z dwóch źródeł: etnograficznego i przyrodniczego.
Według pierwszego, wiąże się ze słowem "cassubi" - kasać hubę
/podwijać fałdy/: "kascheba" - kożuch obszyty suknem. Według tego drugiego  podmokłe łąki
pokryte wysoka trawą. Nazwa ta  pojawiła się po raz pierwszy w "Kronice" Wincentego Kadłubka na przełomie XII i  XIII wieku. W I połowie XIII wieku nazwa Kaszubia znalazła się w tytulaturze książąt Pomorza i występuje do końca XV wieku.   W następnych stuleciach
począwszy od połowy XV wieku nazwa Kaszuby pojawia się jako nazwa etniczna dla
określenia mieszkańców Pomorza Gdańskiego, które weszło po wojnie
trzynastoletniej w skład Prus Królewskich. W ciągu XVI i XVII wieku zanika nazwa
Kaszubia na Pomorzu Zachodnim, wypierana na wschód poprzez stopniową
germanizację tamtych terenów. 
O istnieniu nazwy i odrębnej grupy etnicznej kaszubskiej na Pomorzu Gdańskim
wspominają liczne dokumenty polskie i obce pochodzące z wieków od XV do XVIII.Pierwszym badaczem, który zwrócił uwagę na język kaszubski był Celestyn Mrągowicz, wykładowca języka polskiego w Gimnazjum Gdańskim. Największym źródłem zainteresowań
Kaszubami od połowy XIX wieku stała się działalność rodowitego Kaszuby dr
Floriana Ceynowy. W swoich utworach literackich i opracowaniach folklorystycznych
popularyzował język, kulturę i historię Kaszubów. Zapoczątkował tzw. ruch
starokaszubski, którego najwybitniejszym przedstawicielem był poeta, Hieronim
Derdowski.Jako pierwszy powiedział publicznie: "Nie ma Kaszub bez Polonii, a
bez Kaszub Polsci".
Pod wpływem działalnosci Ceynowy i Derdowskiego zaczął się rozwijać ruch naukowy
wokół Kaszub. Pobudziło to działaczy kaszubskich do podjęcia walki o kaszubską
tożsamość w okresie polityki germanizacji tej ziemi. Przeciw tym zamiarom powstaje na przełomie XIX i XX wieku tzw. ruch młodokaszubski. Jego przywódcami byli: A Majkowski - lekarz z Kościerzyny, publicysta - J. Karnowski z Czarnowa koło Brus,  rzemieślnik - T. Rogala z
Wiela i Antoni Abraham ze Zdradykoło Pucka. Powstają ośrodki kultury kaszubskiej jak:
Koło Kaszubów w Pelplinie czy Koło Filomatów Kaszubskich w Chojnicach. Centrum
kaszubskiego ruchu kulturalnego staje się w tym czasie Kościerzyna.
W 1919 roku Tomasz Rogala i Antoni Abraham udają się do Paryża, by zażądać  uznania Kaszub integralna częścią Polski. Zabiegi te zakończyły się sukcesem, chociaż zachodnie rubieże Kaszub podzielono i część została przy Niemczech. W okresie międzywojennym sprawa kulturalnej autonomii Kaszub nie znalazła należytego uznania władz II RP..
Z chwilą wybuchu II wojny światowej wielu Kaszubów wzięło udział w obronie Helu, Oksywia, Westerplatte, Poczty Polskiej w Gdańsku,. Walczyli w Batalionach Obrony
Narodowej oraz jako marynarze na polskich okrętach wojennych. Tragiczny los
dotknął Kaszubów w okresie okupacji hitlerowskiej. W pojedyńczych i zbiorowych
egzekucjach wymordowano tysiące mieszkańców tego regionu. Wielu
znalazło męczeńską śmierć w obozach koncentracyjnych w czasie masowego
wysiedlenia i podczas akcji pacyfikacyjnych. Okupant pozostawił po sobie
kilkaset miejsc kaźni, m.in. w Piaśnicy i Szpęgawku. Obozami zagłady był dla Kaszubów Stutthof i Potulice. Odpowiedzią na terror była dywersja, sabotaż i walka zbrojna., która prowadziła wśród szeregu mniejszych organizacji ruchu oporu przede wszystkim TOW "Gryf Kaszubski", a następnie "Gryf Pomorski". 
Po wojnie, w  latach 1945 - 50 pozwolono na swobodny rozwój ruchu regionalnego   W tym okresie powstaje "Zrzesz Kaszebsko". Okres podejrzliwości wobec ruchu regionalnego występuje w latach 1950 - 56 oraz w I połowie lat 80-tych. Mimo bezpodstawnych pomówień lokalnych i krajowych decydentów o rzekome dążenia separatystyczne Kaszubów,  udało się kontynuwoać działania na rzecz kulturowej tożsamości.

Wielkie zasługi w tej mierze ma ruch regionalny skupiony wokół organizacji społeczno -
kulturalnej "Zrzeszenie Kaszubsko - Pomorskie" powstałej w 1956 roku. Od tego
czasu kieruje ona całokształtem szeroko pojętego ruchu regionalnego. Kaszubi zamieszkujący
ziemię gdańska uważali zawsze Gdańsk za symboliczną stolicę swego regionu.
oprac. Tomasz Zając na podst. materiałów Urzędu Miasta Kościerzyny